2.1 Gepaste en doelmatige zorg

We willen dat iedere cliënt in de GGZ tijdig de zorg ontvangt die aansluit bij zijn of haar individuele behoeften en zorgvraag. Daarom zetten we in op zorg die bewezen effectief is en die aantoonbaar bijdraagt aan het herstel van de cliënt. We maken met zorgaanbieders gerichte afspraken om ongewenste praktijkvariatie te verminderen om de schaarse professionele capaciteit beter in te zetten en daarmee de wachttijden te verkorten. Zo werken we samen aan een toekomstbestendige GGZ, waarin cliënten sneller de juiste zorg ontvangen, tegen de juiste prijs en op de juiste plek.

Sturen op minder praktijkvariatie
Sinds de introductie van het zorgprestatiemodel in 2022 hebben wij een volledig en actueel inzicht gekregen in de geleverde zorg, de kosten en de onderlinge verschillen tussen zorgaanbieders. Deze transparantie maakt het mogelijk om gericht te sturen op ongewenste praktijkvariatie. We zien substantiële verschillen tussen zorgaanbieders in onder meer de geleverde zorg per zorgvraagtype, settingkeuze, de inzet van groepsbehandelingen, de behandelduur, de kostenopbouw en het aandeel klinische zorg. Een deel van deze variatie is inhoudelijk verklaarbaar, maar een aanzienlijk deel niet. Dit leidt tot een inefficiënt gebruik van schaarse behandelcapaciteit.

In 2027 willen we deze ongewenste praktijkvariatie gericht terugdringen. We gaan systematisch vergelijken hoe zorgaanbieders presteren op belangrijke zorginhoudelijke en doelmatigheidsindicatoren. Daarnaast gaan wij in gesprek en sturen we bij via tariefs‑ en contractafspraken als de inzet, duur of intensiteit van de behandeling structureel afwijkt van wat wij als passend en doelmatig zien.

Regie en duidelijke afspraken in het behandelproces
Naast het leveren van gepaste en doelmatige zorg verwachten wij van zorgaanbieders dat zij actief de regie voeren op het behandelproces en samen met de cliënt duidelijke afspraken maken over de behandeldoelen, de duur en de evaluatiemomenten van de behandeling. Deze afspraken worden vooraf vastgelegd en tijdens de behandeling structureel geëvalueerd. Bij iedere evaluatie wordt beoordeeld of de behandeling voortgang laat zien, of de doelen of interventies aangepast moeten worden en of de behandeling kan of moet worden afgerond. Gedeelde besluitvorming is een vast onderdeel van de werkwijze van zorgaanbieders. Dit vraagt om transparante en volledige dossiervorming, de registratie van de evaluaties, het meten van uitkomsten en inzicht in hoe de behandelduur en het behandelresultaat worden gestuurd. Dit ondersteunt een continue verbetering van de kwaliteit van zorg. Zorgaanbieders borgen deze werkwijze door hun medewerkers hierin op te leiden en mee te nemen, zodat alle betrokken professionals de juiste kennis en vaardigheden hebben.

Zorgvraagtypering
Zorgvraagtypering helpt om beter te bepalen welke zorg iemand nodig heeft. Het maakt de zorgvraag en de bijbehorende zorgbehoefte inzichtelijk en sluit aan bij ons uitgangspunt dat de zorgvraag van cliënt leidend is. We verwachten van zorgaanbieders dat zij zorg inzetten die past bij de zwaarte van de zorgvraag. Uit onze declaratiedata blijkt echter dat deze aansluiting niet altijd optimaal is. We zien bijvoorbeeld dat lichte en matige problematiek regelmatig wordt behandeld binnen settingen die we verwachten bij zwaardere zorg. Dit gaat ten koste van de doelmatige inzet van de schaarse behandelcapaciteit voor de meest kwetsbare doelgroep. Vanaf 2027 maken wij afspraken over de inzet van zorgvraagtypering tijdens de inkoop. Het is daarom van belang dat zorgaanbieders de zorgvraagtypering zorgvuldig vastleggen en deze tijdig aanpassen als de zorgvraag wijzigt.

Exclusiecriteria
CZ groep ziet dat steeds meer zorgaanbieders exclusiecriteria hanteren. Dit gaat – in combinatie met een toenemend beroep op de schaarse capaciteit – ten koste van de meest kwetsbare doelgroepen. Daarom vragen wij al enkele jaren welke exclusiecriteria zorgaanbieders hanteren. Daardoor krijgen we meer inzicht in de zorg die zorgaanbieders leveren en kunnen we bijsturen, zodat de zorg ook voor de meer complexe cliënten toegankelijk blijft en de zorg passend bekostigd kan worden. Ook landelijk is deze ontwikkeling opgevallen en ziet men de noodzaak om dit aan te pakken. Dit heeft geleid tot de gezamenlijke afspraak in het AZWA dat zorgaanbieders moeten stoppen met het hanteren van exclusiecriteria. Voor 2027 werken we aan het versneld inclusiever maken van de GGZ.

Groepsbehandeling
We stimuleren zorgaanbieders om meer groepsbehandeling te leveren. Dat draagt bij aan het optimaal benutten van de schaarse behandelcapaciteit. Zo vergroten we de toegankelijkheid van de GGZ zonder dat dit ten koste gaat van de effectiviteit van de behandeling. Groepsbehandelingen bieden bovendien meerwaarde buiten de therapiesessies: cliënten leren elkaar kennen, krijgen het gevoel dat ze ergens bij horen en kunnen elkaar steun bieden. Dit versterkt het behandelproces als geheel. We zien in onze declaratiedata een aanzienlijke variatie in de mate waarin zorgaanbieders groepsbehandelingen inzetten. We willen deze variatie verkleinen en de beweging naar meer gedegen groepsbehandeling versnellen: groepsbehandelingen zijn ‘voorliggend tenzij’. Alle zorgaanbieders leveren in 2027 groepsbehandelingen en beschikken over een concreet plan om deze inzet uit te breiden. Tijdens de inkoop leggen wij hierover afspraken vast. Hierbij houden we rekening met de landelijke afspraken over het stimuleren van groepsbehandelingen en de afgesproken lijn in het AZWA.